του Τέλη Τύμπα*
Ο κρίσιμος εχθρός-στόχος της ακραία επικίνδυνης εκδοχής του καπιταλισμού που είναι ο τραμπισμός είναι η ελπίδα για αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης με βάση τη γνώση που προέκυψε στην Αμερική με τη δημοσίευση της Σιωπηλής Άνοιξης της Ρέϊτσελ Κάρσον κατά τη δεκαετία του 1960. Ο κρίσιμος εχθρός είναι η προσπάθεια για μια άλλη επιστήμη, η προοπτική μιας επιστήμης για την αντιμετώπιση και όχι την διευρυμένη αναπαραγωγή της περιβαλλοντικής κρίσης. Ο κρίσιμος εχθρός είναι η ελπίδα από μια επανάσταση στην επιστήμη που θα συμβάλει στο να προσπαθήσουμε μήπως και σωθούμε απέναντι στην πεπατημένη μιας επιστήμης της βέβαιης καταστροφής.
Είναι η ελπίδα για μια (και) επιστημολογική επανάσταση υπέρ της επιστήμης της εξοικονόμησης ενέργειας, της μαζικής χρήσης μικρής κλίμακας τεχνικών διατάξεων τοπικής παραγωγής και χρήσης ενέργειας από πηγές όπως ο ήλιος και ο άνεμος, της επανάχρησης και της ανοιχτότητας-κοινότητας των πόρων-αγαθών, της φροντίδας για αποφυγή σπατάλης και όχι του διαρκώς μεγεθυνόμενου κέρδους, της ενέργειας που δεν βασίζεται στα ολοένα και μακρύτερα δίκτυα μεταφοράς από θερμοηλεκτρικά εργοστάσια σε ολοένα και μεγαλύτερες πόλεις.
Μια επιστημολογική επανάσταση υπέρ της επιστήμης της ενέργειας που δεν θα βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα, από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το (καθόλου) φυσικό αέριο μέχρι (την απόλυτα επικίνδυνη κλιμάκωση-συσσώρευση που εκπροσωπεί ιστορικά) το ουράνιο και η πυρηνική ενέργεια.
Αυτή θα είναι και μια φεμινιστική και αντιαποικιοκρατική επιστήμη, επιστήμη που βασίζεται στη γνώση που προέκυψε από τα κινήματα αμφισβήτησης στον «Πρώτο Κόσμο» των ΗΠΑ και της Ευρώπης τη δεκαετία του 1960, μαζί με, ταυτόχρονα και αδιαίρετα, την επανεκτίμηση της παραδοσιακής γνώσης των ορίων της φύσης σε κοινωνίες αυτού που απαξιώθηκε ως «Τρίτος Κόσμος». Η γνώση που χρειαζόμαστε προέρχεται από την κριτική στην επιστήμη της Ρέϊτσελ Κάρσον, σε συνδυασμό με τη γνώση των περιβαλλοντικά πολύτιμων indigenous knowledges που απαξιώθηκαν από αυτή την επιστήμη.
Είναι η γνώση-επιστήμη που προέκυψε από τα κινήματα αμφισβήτησης στο εσωτερικό των ΗΠΑ και της Δυτικής Ευρώπης, στο εσωτερικό του πιο ανεπτυγμένου καπιταλισμού, την δεκαετία της αμφισβήτησης του 1960. Η γνώση που προέκυψε από τον τρόπο που η Ρέϊτσελ Κάρσον προσέγγισε το στοιχείο του άνθρακα στην Σιωπηλή Άνοιξη, εστιάζοντας στο ότι η φυσική ευελιξία του στην διαμόρφωση χημικών ενώσεων είναι καταστροφική στο πλαίσιο ακατάλληλης τεχνικής αξιοποίησής της.
Η Κάρσον εστίασε στο DDT*, η προσέγγισή της, όμως, είναι άμεσα χρήσιμη και για την κατανόηση και της περιβαλλοντικής επικινδυνότητας του πετρελαίου και του κόσμου των υδρογονανθράκων και ορυκτών καυσίμων γενικότερα (είναι η κριτική γνώση, παρεμπιπτόντως, που η Κάρσον πρότεινε, προφητικά, όχι μόνο για τη χημεία-φυσική αλλά και την βιολογία, επισημαίνοντας ότι όπως δεν πρέπει να κάνουμε επικίνδυνες παρεμβάσεις στους φυσικούς-χημικούς δεσμούς έτσι δεν πρέπει να παρεμβαίνουμε επικίνδυνα και στους δεσμούς του γενετικού και άλλου βιολογικού υλικού).
Και ας σημειωθεί ότι το ίδιο κίνημα αμφισβήτησης της δεκαετίας του 1960, αυτό που ανέδειξε το σοφό-αναγκαίο αίτημα για μια άλλη γνώση-επιστήμη της Κάρσον, έδειξε, ταυτόχρονα, ότι η επιστήμη δεν εξελίσσεται υποχρεωτικά γραμμικά αλλά έχει μια ιστορία που επιβεβαιώνει τη δυνατότητα επανάστασης-τομής από ένα επιστημονικό «παράδειγμα» σε ένα άλλο, όπως παρατήρησε την ίδια δεκαετία ο ιστορικός της επιστήμης, επίσης Αμερικανός, Τόμας Κουν, στη Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων. Επιτρέποντάς μας έκτοτε να μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι μια επαναστατική μετάβαση από περιβαλλοντοκτόνα σε φιλοπεριβαλλοντική γνώση-επιστήμη δεν είναι κάτι που αποκλείεται με βάση την ιστορική εμπειρία. Και είναι, επιπρόσθετα, το ίδιο κίνημα αμφισβήτησης από το εσωτερικό του ανεπτυγμένου καπιταλισμού της δεκαετίας του 1960 που συνέδεσε την επιστημολογική τομή προς μια φιλοπεριβαλλοντική γνώση-επιστήμη με τον πειραματισμό για μετάβαση από την τεχνολογία μεγάλης κλίμακας στην «εναλλακτική τεχνολογία», στην τεχνική μικρής κλίμακας του Small is Beautiful του Ερνστ Φρίντριχ Σουμάχερ και του Ενέργεια και Ισοτιμία: Στον Σοσιαλισμό Φτάνεις με Ποδήλατο του Ιβάν Ίλλιτς.
*απόσπασμα από το άρθρο: Ρέϊτσελ Κάρσον, ο κρίσιμος στόχος του Ντόναλντ Τραμπ
Συγγραφέας Τέλης Τύμπας, καθηγητής ιστορίας της τεχνολογίας στο ΕΚΠΑ, διευθυντής αγγλόφωνου μεταπτυχιακού σε Science, Technology, Society
