Η Καλλιστώ για την επίθεση λύκου σε σκύλο στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας

 

από την ιστοσελίδα της callisto.gr

Με αφορμή δημοσιεύματα σε ΜΜΕ και αναρτήσεις σε ΜΚΔ για περιστατικό επίθεσης λύκου σε σκύλο οικογένειας στην Πάρνηθα, κοντά στο ορειβατικό καταφύγιο Μπάφι (βλ. π.χ. https://dasarxeio.com/2022/01/08/106712/),  ας γίνουν γνωστά τα εξής: 

Η Περιβαλλοντική Οργάνωση «Καλλιστώ» ενημερώθηκε, πριν περίπου ένα μήνα, τόσο από τα κοινωνικά δίκτυα και από ομάδες πολιτών που ασχολούνται με την άγρια ζωή, όσο και από επισκέπτες του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας, για την ύπαρξη λύκων ισχυρά εξοικειωμένων με την ανθρώπινη παρουσία στην κεντρική Πάρνηθα και συγκεκριμένα στις περιοχές κοντά στο ορειβατικό καταφύγιο «Μπάφι», όπου αναφέρθηκε το περιστατικό επίθεσης σε σκύλο. 

Ο εξειδικευμένος επιστήμονας – μέλος της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ Δρ. Γ. Ηλιόπουλος εκτίμησε ότι βρισκόμαστε πιθανώς μπροστά σε φαινόμενο προσαρμογής του είδους σε ανθρωπογενές περιβάλλον και εξοικείωσής του στην ανθρώπινη παρουσία, που μπορεί να προκλήθηκε από παροχή τροφής στην άγρια πανίδα της περιοχής, ακούσια ή εκούσια (με στόχο την φωτογράφησή ζώων), κάτι που αποδεδειγμένα και σταδιακά μπορεί να οδηγήσει σε υψηλή εξοικείωση και μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα επιθέσεις των λύκων σε σκυλιά ή ακόμα και τραυματισμό ανθρώπων. 

Προφανώς, το φαινόμενο αυτό χρήζει αντιμετώπισης, τόσο άμεσα όσο και μεσοπρόθεσμα-μακροπρόθεσμα, γι’ αυτό και η «Καλλιστώ» ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΠΡΙΝ ΕΝΑ ΜΗΝΑ, ΣΤΙΣ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2021, ΥΠΟΜΝΗΜΑ στον Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας, για την ανάγκη ανάληψης σχετικής πρωτοβουλίας. Επειδή γνωρίζαμε την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στους Φορείς Διαχείρισης με την εξελισσόμενη εφαρμογή του Ν. 4685/2020 και την υποκατάστασή τους από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, το υπόμνημα αυτό κοινοποιήθηκε παράλληλα τόσο στο ΥΠΕΝ όσο και στον ΟΦΥΠΕΚΑ. Ο Φορέας Διαχείρισης καταργήθηκε λίγες μέρες μετά την επιστολή της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ, στις 23/12, οπότε δεν πρόλαβε να αναλάβει καμιά πρωτοβουλία, απ’ όσα ξέρουμε. Το ΥΠΕΝ και ο ΟΦΥΠΕΚΑ οφείλουν να κινητοποιηθούν και να αναλάβουν αμέσως δράση. Οι προτεινόμενες από ΚΑΛΛΙΣΤΩ άμεσες ενέργειες, είναι συνοπτικά οι εξής:

Α. ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ:

1. Τοποθέτηση αυτόματων φωτογραφικών καταγραφικών διατάξεων στα σημεία εμφάνισης λύκων ώστε να εκτιμηθεί η συχνότητα εμφάνισής και προσέγγισης τους.

2. Ενημέρωση των επισκεπτών που κατευθύνονται προς τον κεντρικό τομέα του Εθνικού δρυμού με χρήση εντύπου και σύντομου κειμένου που θα διανέμεται επιτόπου, για την αποφυγή εκούσιας ή ακούσιας παροχής τροφής προς την άγρια πανίδα, συμμόρφωση με τους κανονισμούς του Εθνικού Δρυμού που αφορούν την παρουσία σκύλων στις περιοχές εντός Ε.Δ, καθώς η παρουσία σκύλων κινητοποιεί έντονα εξοικειωμένους (και όχι μόνο) λύκους στο να προσεγγίσουν ανθρώπους και να επιτεθούν στα σκυλιά τους (συχνές περιπτώσεις). Επιπλέον, μικρής ηλικίας παιδιά δεν θα πρέπει να κινούνται ασυνόδευτα για προληπτικούς λόγους.

3. Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να επιτρέπεται η χρήση τροφής για προσέλκυση των λύκων για φωτογράφηση τους και να γίνεται ανεκτή ως δραστηριότητα, καθώς αποτελεί μια ακόμα «επιβράβευση» της προσέγγισης των ζώων.

4. Οι συστάσεις για περιορισμό των κατοικίδιων (κτηνοτροφικά ζώα και σκύλοι σε ασφαλείς χώρους -εντός αποτελεσματικής περίφραξης) κατά τη διάρκεια της νύκτας θα πρέπει να αφορούν και τους γειτονικούς οικισμούς περιμετρικά του δρυμού.

5. Τοποθέτηση φωτιστικών συσκευών (π.χ. φανάρια οδοσήμανσης) στα σημεία προσέγγισης που θα πρέπει να μετακινούνται τακτικά. Οι λύκοι φοβούνται ή είναι επιφυλακτικοί σε οτιδήποτε νέο σε μια περιοχή (νεοφοβία) τουλάχιστον για ένα χρονικό διάστημα.

6. Διερεύνηση στην ευρύτερη περιοχή (όχι μόνο στα σημεία των περιστατικών) προς εντοπισμό εστιών παροχής εν δυνάμει ανθρωπογενούς προσέλευσης τροφής όπως σημεία όπου πετιόνται πτώματα κτηνοτροφικών ζώων ή άλλα ζωικά υπολείμματα, αποφάγια, ανοικτοί κάδοι απορριμμάτων.

7. Προσεκτική αποκομιδή αστικών απορριμμάτων στον τομέα προσέγγισης αλλά και στους οικισμούς περιμετρικά του Ε.Δ ώστε να μην υπάρχουν σκουπίδια εκτός κάδων ιδιαίτερα κατά της νυκτερινές ώρες.

8. Προγραμματισμένες επισκέψεις και περιπολίες δασικών υπαλλήλων και προσωπικού του φορέα διαχείρισης, σε περιοχές προσέγγισης καθώς και απόκριση σε κλήσεις πολιτών σε περιπτώσεις προσεγγίσεων.Β. ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ:Σύσταση και λειτουργία ομάδας άμεσης επέμβασης και απώθησης.

Η ενεργητική αντιμετώπιση συνίσταται στην εφαρμογή δευτερογενούς απώθησης, επώδυνου δηλαδή ερεθίσματος σε συνδυασμό με την μη επιθυμητή συμπεριφορά των λύκων. Θα πρέπει να παραχθεί έντονο και επώδυνο ερέθισμα προς τους λύκους κατά τη προσέγγιση τους -και μόνον στις περιοχές και τις περιπτώσεις που θέλουμε να απωθήσουμε τα ζώα- εντός δηλ. κατοικημένων περιοχών (π.χ κατά τη διάρκεια προσέγγισης λύκων στο καταφύγιο «Μπάφι») με την χρήση εκτοξευτήρων φωτοβολίδων, κροτίδων με τροχιοδεικτικό, πλαστικών σφαιριδίων με καραμπίνα 12mm, κροτίδων με κέλυφος, εκτοξευτήρων τύπου paint ball, χρήση συσκευών παραγωγής δυνατού θορύβου κ.λπ.

Η εφαρμογή των αποτρεπτικών αυτών μέτρων θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή στα ζητήματα ασφάλειας από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό στη χρήση του εξοπλισμού και πρέπει να είναι επαναλαμβανόμενες, για ικανό χρονικό διάστημα. Θα πρέπει να υπάρχει πάντα δυνατότητα διαφυγής για τα ζώα. Δεν κάνουμε απώθηση σε φυσικές περιοχές όπου δεν ενοχλούν με την παρουσία τους οι λύκοι, αλλιώς η σύνδεση θα γίνει με το άτομο/α που κάνει την απώθηση και όχι με τον χώρο (αυτό που ενδιαφέρει). 

Το πλήρες Υπόμνημα (8 σελίδων) περιλαμβάνει παραπομπές και αναφορές σε επιστημονικές εργασίες και δημοσιεύσεις (βλ. συνημμένες φωτογραφίες). Προσθέτουμε ότι η ΚΑΛΛΙΣΤΩ, έχει προτείνει εδώ και χρόνια, την ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΛΥΚΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, που, δυστυχώς, δεν υπάρχει στη χώρα μας, ενώ παραμένει απαραίτητο και χρήσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό δράσεων και διαχειριστικών πρακτικών με στόχο την άμβλυνση της σύγκρουσης ανθρώπου-λύκου στη χώρα. Στην ιστοσελίδα της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ (https://www.callisto.gr/wildlife/lykos) υπάρχει ένα σχετικά σύντομο ενημερωτικό κείμενο για τον λύκο, ενώ στον σύνδεσμο https://tinyurl.com/y82z6sk9 είναι διαθέσιμη τεχνική αναφορά- επισκόπηση, επικαιροποιημένη τον Αύγουστο του 2020, που αφορά στην κατάσταση διατήρησης του λύκου στην Ελλάδα καθώς και ανασκόπηση των μεθόδων περιορισμού της σύγκρουσης με ανθρώπινες δραστηριότητες με βάση την διεθνή βιβλιογραφία αλλά και την ελληνική εμπειρία.  

 Δυστυχώς όλα τα παραπάνω δεν ήταν δυνατόν να αναλυθούν στον λίγο χρόνο που δόθηκε στον Υπεύθυνο Επικοινωνίας της Καλλιστώς στο δελτίο ειδήσεων του ΜΕGA (https://www.youtube.com/watch?v=o8fZidAGk2U&ab_channel=callisto.gr).

Τέσσερεις λύκοι νεκροί μετά από απόδραση αγέλης 9 μελών από την ανθρώπινη φυλακή τους σε “ανοικτό ζωολογικό πάρκο”

 

“Λόγω της ανώμαλης και επικίνδυνης συμπεριφοράς ορισμένων από αυτούς”, τέσσερις λύκοι σκοτώθηκαν από πυροβολισμούς εργαζομένων στο πάρκο και πέντε αναισθητοποιήθηκαν από αξιωματούχους επιτόπου

του Γιώργου Παπασπυρόπουλου

Ο εγκλεισμός και η εκμετάλλευση άγριων ζώων για εμπορικούς σκοπούς έχει απαγορευτεί ήδη σε αρκετές χώρες του κόσμου – όχι όμως ακόμη στην Γαλλία ή την Ελλάδα. Εδώ έχουμε ένα περιστατικό συνέπεια της αιχμαλωσίας. Ομάδα λύκων, με την ευφυία που διακρίνει αυτό το θαυμάσιο ζώο, βρίσκουν τρόπο να απελευθερωθούν από την φυλακή τους και το πληρώνουν με τη ζωή τους. “Ανώμαλη και αφύσικη” ήταν λέει η συμπεριφορά τους! Οι ζωοφύλακες εκτέλεσαν εν ψυχρώ με αυτήν την “δικαιολογία” τέσσερα θαυμάσια ζώα, αντί να “ακούσουν” το αίτημά τους να αφεθούν ελεύθερα. Ήταν βλέπετε η πρόσφατη ατραξιόν που ετοίμαζε ο ζωολογικός κήπος για να κερδίσει παρά πάνω λεφτά από την κυνική εκμετάλλευση άγριων ζώων.

Πότε θα σταματήσει αυτή η συμπεριφορά στα άγρια ζώα; Πότε θα ποινικοποιηθεί η αυθαίρετη εξουσία πάνω τους του κάθε “ανώμαλου και αφύσικου” δεσμοφύλακα της άγριας ζωής – υπαλλήλου ιδιωτικής εταιρείας με εξουσία ζωής ή θανάτου απέναντι σε περήφανα ζώα που καταστρέφουμε τους βιότοπούς τους, τα κυνηγάμε και τα αιχμαλωτίζουμε προς τέρψιν των καταναλωτών; Πότε θα απαγορευτεί η εκπαίδευση των νέων ανθρώπων και των μικρών παιδιών σε τέτοια θεάματα;

Για την ιστορία:

Σύμφωνα με τον Guardian, οι αρχές στη νότια Γαλλία έκλεισαν προσωρινά έναν ζωολογικό κήπο αφού ένα αγέλη εννέα λύκων διέφυγε από ένα περίβολο κατά τη διάρκεια των ωρών επίσκεψης, δήλωσαν αξιωματούχοι.

Οι λύκοι διέφυγαν αφού κατέστρεψαν εγκαταστάσεις ασφαλείας αλλά δεν έφυγαν ποτέ από τον ζωολογικό κήπο. Φωτογραφία: VPC Animals Photo/Alamy

Κανένας άνθρωπος δεν τραυματίστηκε στο περιστατικό το περασμένο Σαββατοκύριακο στον ζωολογικό κήπο Trois Vallées στο Montredon-Labessonnié στη νοτιοδυτική περιοχή Tarn, αλλά τέσσερις από τους λύκους πυροβολήθηκαν από τους εργαζόμενους στο πάρκο και πέντε αναισθητοποιήθηκαν από τους τοπικούς αξιωματούχους επί τόπου, δήλωσε ο Fabien Chollet. τοπικός αξιωματούχος, στο Γαλλικό Πρακτορείο την Παρασκευή.

«Δεν βρίσκονταν πολλοί άνθρωποι στον ζωολογικό κήπο εκείνη τη στιγμή και σε καμία στιγμή δεν κινδύνευσε το κοινό», είπε ο Chollet. Ωστόσο, το πρόβλημα ασφαλείας σήμαινε ότι ο ζωολογικός κήπος έπρεπε να κλείσει μέχρι να διορθωθούν τα προβλήματα, πρόσθεσε.

Ο ιδιοκτήτης του πάρκου, Sauveur Ferrara, είπε ότι οι λύκοι, που ήταν πρόσφατες αφίξεις για το αξιοθέατο του ζωολογικού κήπου, διέφυγαν αφού κατέστρεψαν εγκαταστάσεις ασφαλείας, αλλά δεν έφυγαν ποτέ από τον ίδιο τον ζωολογικό κήπο.

«Λόγω της ανώμαλης και επικίνδυνης συμπεριφοράς ορισμένων από αυτούς, τέσσερις λύκοι σκοτώθηκαν δυστυχώς από το προσωπικό του πάρκου», είπε, τονίζοντας ότι μέλη του κοινού είχαν εκκενωθεί αμέσως από το πάρκο.

Τον Οκτώβριο του 2020, ο ζωολογικός κήπος διατάχθηκε να κλείσει λόγω μέτρων ασφαλείας, αλλά η εντολή κλεισίματος άρθηκε αργότερα από δικαστήριο. Η σελίδα κοινωνικής δικτύωσης του πάρκου ανέφερε ότι σχεδιάζει να ανοίξει ξανά στα μέσα Ιανουαρίου.

*με πληροφορίες από τον guardian

hotshot.gr

Το έγκλημα της βιομηχανοποιημένης κτηνοτροφίας

Το ανθρώπινο είδος έχει προκαλέσει ανά τους αιώνες τεράστιες καταστροφές στο φυσικό περιβάλλον, γεγονός που τα τελευταία μόλις χρόνια φαίνεται να απασχολεί μια περιορισμένη μερίδα πολιτών, που μάχονται για τον περιορισμό τους. Για πολλούς, η καταστροφή που προκαλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα οδηγεί σε φαινόμενα όπως η κλιματική αλλαγή, το λιώσιμο των πάγων και η καταστροφή των τροπικών δασών. Αυτό όμως που παραγνωρίζεται είναι η προβληματική αντιμετώπιση του ζωικού βασιλείου. 

Η παρεμβατικότητα του ανθρώπου στη φύση μας γυρνά πίσω κατά δεκάδες χιλιάδες χρόνια, αφού οι πρόγονοί μας, από την εποχή του λίθου κιόλας, ήταν ήδη υπεύθυνοι για μια σειρά οικολογικών καταστροφών. Όταν οι πρώτοι άνθρωποι έφτασαν στην Ωκεανία, περίπου 45.000 χρόνια πριν, οδήγησαν γρήγορα στην εξαφάνιση το 90% των μεγάλων ζώων που κατοικούσαν την ήπειρο. Αυτή ήταν η πρώτη σημαντική επίδραση που είχε ο Homo sapiens στο οικοσύστημα του πλανήτη και φυσικά δεν θα ήταν η τελευταία.

Περίπου 15.000 χρόνια πριν, το ανθρώπινο γένος θα έφτανε και στην Αμερική, συμβάλλοντας στην εξαφάνιση περίπου του 75% των μεγάλων θηλαστικών της. Πολλά άλλα είδη θα εξαφανίζονταν ταυτόχρονα και από την Αφρική, από την Ευρασία και από πληθώρα νησιών γύρω από τις ακτές τους. Συνολικά, μάλιστα, ο Homo sapiens οδήγησε στην εξαφάνιση περίπου το 50% όλων των μεγάλων χερσαίων θηλαστικών του πλανήτη, πριν καν προλάβει να καλλιεργήσει το πρώτο κομμάτι γης,  να δημιουργήσει εργαλεία ή να ανακαλύψει τη γραφή.

Το επόμενο σημαντικό ορόσημο στη σχέση των ανθρώπων και των ζώων ήταν η γεωργική επανάσταση, η διαδικασία κατά την οποία δηλαδή ο άνθρωπος μετατράπηκε από νομαδικός κυνηγός σε γεωργό που κατοικεί σε μόνιμους οικισμούς. Η νέα αυτή συνθήκη περιλάμβανε την εμφάνιση των οικόσιτων ζώων. Αρχικά, η εξέλιξη αυτή φαίνεται να ήταν μικρής σημασίας, καθώς οι άνθρωποι κατάφεραν τότε να εξημερώσουν λιγότερα από 20 είδη θηλαστικών και πτηνών, σε σύγκριση με τα αμέτρητα είδη που παρέμεναν «άγρια». Ωστόσο, με το πέρασμα των αιώνων, τα οικόσιτα ζώα έγιναν ο κανόνας. Σήμερα, περισσότερα από το 90% των μεγάλων ζώων του πλανήτη είναι εξημερωμένα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κοτόπουλο. Πριν από δέκα χιλιάδες χρόνια, το κοτόπουλο ήταν ένα σπάνιο πτηνό που εντοπιζόταν αποκλειστικά σε περιοχές της Νότιας Ασίας και σε περιορισμένο αριθμό. Σήμερα, δισεκατομμύρια κοτόπουλα υπάρχουν και εκτρέφονται σχεδόν σε όλες τις ηπείρους, εκτός της Ανταρκτικής. Το εξημερωμένο κοτόπουλο είναι ίσως το πιο διαδεδομένο πτηνό στην ιστορία του πλανήτη, μαζί με τις αγελάδες και τους χοίρους, ο αριθμός τω οποίων είναι επίσης τεράστιος.

Τα εξημερωμένα είδη όπως τα κοτόπουλα πλήρωσαν όμως την εξημέρωσή τους με δεινά άνευ προηγουμένου, εξαιτίας φυσικά των ανθρώπων. Κι αυτό καθώς η αγροτική επανάσταση δημιούργησε εντελώς νέα είδη βασανισμού για τα ζώα, που επιδεινώθηκαν μάλιστα με το πέρασμα των γενεών.

Με μια πρώτη ματιά, τα εξημερωμένα ζώα μπορεί να φαίνονται πιο τυχερά από τους άγριους συγγενείς και τους προγόνους τους. Τα άγρια βουβάλια, για παράδειγμα, περνούν το χρόνο τους αναζητώντας φαγητό, νερό και καταφύγιο, ενώ απειλούνται συνεχώς από λιοντάρια, παράσιτα, πλημμύρες και ξηρασίες. Τα οικόσιτα βοοειδή, αντίθετα, απολαμβάνουν φροντίδα και προστασία από τον άνθρωπο. Οι άνθρωποι παρέχουν στις αγελάδες και τα μοσχάρια τροφή, νερό και στέγη, αντιμετωπίζουν τις ασθένειές τους και τα προστατεύουν από αρπακτικά και φυσικές καταστροφές. Αργά ή γρήγορα όμως, αυτά οδηγούνται στο σφαγείο.

Αυτό που καθιστά την εκτεταμένη ύπαρξη εξημερωμένων αγροτικών ζώων ιδιαίτερα προβληματική, δεν είναι μόνο ο τρόπος με τον οποίο πεθαίνουν, αλλά κυρίως το πως αυτά ζουν. Δύο ανταγωνιστικοί παράγοντες έχουν διαμορφώσει τις συνθήκες διαβίωσης των αγροτικών ζώων: αφενός, οι άνθρωποι επιθυμούν το κρέας, το γάλα, τα αυγά, το δέρμα και τη μυϊκή δύναμη των ζώων. Από την άλλη, οι άνθρωποι πρέπει να εξασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωση και αναπαραγωγή των ζώων εκτροφής. Θεωρητικά, αυτό θα έπρεπε να προστατεύει τα ζώα από την ακραία μεταχείριση και τη σκληρότητα απέναντί τους.

Εάν ένας αγρότης αρμέξει μια αγελάδα χωρίς να της παρέχει την απαραίτητη τροφή και νερό, η παραγωγή γάλακτος θα εξασθενίσει και η ίδια η αγελάδα θα πεθάνει γρήγορα. Δυστυχώς όμως, οι άνθρωποι μπορούν να προκαλέσουν τεράστια ταλαιπωρία στα ζώα με άλλους τρόπους, ακόμη και όταν φροντίζουν για την εξασφάλιση της επιβίωσης και της αναπαραγωγής τους.

Η ρίζα του προβλήματος είναι ότι τα εξημερωμένα ζώα έχουν κληρονομήσει από τους άγριους προγόνους τους πολλές φυσικές, συναισθηματικές και κοινωνικές, ανάγκες που θεωρούνται περιττές στα σύγχρονα αγροκτήματα. Οι γεωργοί αγνοούν συνήθως αυτές τις ανάγκες χωρίς να ανησυχούν για τις συνέπειες των πράξεών τους. Έτσι, κλειδώνουν τα ζώα σε μικροσκοπικά κλουβιά, ακρωτηριάζουν τα κέρατα και τις ουρές τους, απομακρύνουν τις μητέρες από τα μικρά τους και εκτρέφουν επιλεκτικά υβρίδια. Τα ζώα υποφέρουν πολύ, όμως επιβιώνουν και πολλαπλασιάζονται.

Είναι αλήθεια ότι όλα τα ένστικτα και οι έμφυτες τάσεις εξελίχθηκαν για να ικανοποιήσουν τις εξελικτικές πιέσεις της επιβίωσης και της αναπαραγωγής. Όταν αυτές εξαφανίζονται, ωστόσο, τα ένστικτα που είχαν διαμορφωθεί δεν εξαφανίζονται κι αυτά αμέσως. Ακόμη και αν δεν είναι πλέον χρήσιμα για την επιβίωση και την αναπαραγωγή, συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις υποκειμενικές εμπειρίες του ζώου. Οι φυσικές, συναισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες των σημερινών αγελάδων, σκύλων και ανθρώπων δεν αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες συνθήκες, αλλά τις εξελικτικές πιέσεις που αντιμετώπιζαν οι πρόγονοί τους πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Για παράδειγμα, οι σύγχρονοι άνθρωποι αγαπούν τα γλυκά, λόγω του ότι όταν οι πρόγονοί μας από την εποχή του λίθου έβρισκαν γλυκά, ώριμα φρούτα, το πιο λογικό που είχαν να κάνουν ήταν να τα καταναλώσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα ώστε να μην χαλάσουν.

Ακριβώς η ίδια εξελικτική λογική διαμορφώνει τη ζωή των αγελάδων και των μόσχων στις βιομηχανοποιημένες φάρμες. Τα αρχαία άγρια βοοειδή ήταν κοινωνικά ζώα. Προκειμένου να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν, έπρεπε να επικοινωνούν, να συνεργάζονται και να ανταγωνίζονται αποτελεσματικά. Όπως όλα τα κοινωνικά θηλαστικά, τα άγρια βοοειδή απέκτησαν τις απαραίτητες κοινωνικές δεξιότητες μέσω του παιχνιδιού. Τα κουτάβια, τα γατάκια, τα μοσχάρια και τα παιδιά αγαπούν όλα να παίζουν, γιατί η εξέλιξη τους δημιούργησε αυτή την παρόρμηση. Στην άγρια φύση, έπρεπε να παίζουν. Εάν δεν το έκαναν, δεν θα μάθαιναν τις κοινωνικές δεξιότητες ζωτικής σημασίας για την επιβίωση και την αναπαραγωγή τους.

Εάν ένα γατάκι ή μοσχάρι γεννιόταν με κάποια σπάνια μετάλλαξη που τους καθιστούσε αδιάφορο το να παίζουν, ήταν απίθανο να επιβιώσουν ή να αναπαραχθούν, ενώ ούτε οι πρόγονοί τους θα υπήρχαν αν δεν είχαν αποκτήσει αυτές τις δεξιότητες. Ομοίως, η εξέλιξη που έχει εγγραφεί σε κουτάβια, γατάκια, μοσχάρια και παιδιά είναι μια έντονη επιθυμία δέσμευσης με τις μητέρες τους. Μια πιθανή μετάλλαξη που θα αποδυνάμωνε τον δεσμό μητέρας-βρέφους θα ήταν μια «θανατική ποινή» για αυτά.

Τι συμβαίνει λοιπόν όταν οι αγρότες παίρνουν ένα νεαρό μοσχάρι, το χωρίζουν από τη μητέρα του, το κλειδώνουν σε ένα μικρό κλουβί, το εμβολιάζουν, του παρέχουν φαγητό και νερό και, όταν είναι αρκετά μεγάλο, το γονιμοποιούν τεχνητά; Αντικειμενικά, αυτός ο μόσχος δεν χρειάζεται πλέον ούτε μητρική δέσμευση, ούτε άλλα ζώα δίπλα του για να επιβιώσει και να αναπαραχθεί. Όλες οι ανάγκες του φροντίζονται από τους ανθρώπους. Αλλά από μια υποκειμενική προοπτική, ο μόσχος αυτός εξακολουθεί να αισθάνεται μια έντονη επιθυμία να βρίσκεται με τη μητέρα του και να παίξει με άλλα μοσχάρια. Αν αυτές οι προτροπές δεν εκπληρωθούν, το ζώο υποφέρει.

Αυτό είναι το βασικό μάθημα της εξελικτικής ψυχολογίας, μια ανάγκη που διαμορφώθηκε χιλιάδες γενιές πριν να εξακολουθήσει να γίνεται αισθητή, ακόμα κι αν δεν είναι πλέον απαραίτητη για την επιβίωση και την αναπαραγωγή. Η αγροτική επανάσταση έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα να εξασφαλίσει την επιβίωση και την αναπαραγωγή των κατοικίδιων ζώων, αγνοώντας τις υποκειμενικές ανάγκες τους. Ως εκ τούτου, τα οικόσιτα ζώα είναι συλλογικά τα πιο τυχερά ζώα στον κόσμο και ταυτόχρονα τα πιο δυστυχισμένα ζώα που υπήρξαν ποτέ.

Η κατάσταση έχει μόνο επιδεινωθεί τους τελευταίους αιώνες, κατά τη διάρκεια των οποίων η παραδοσιακή κτηνοτροφία έδωσε τη θέση της στη βιομηχανική. Σε παραδοσιακές κοινωνίες όπως η αρχαία Αίγυπτος, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ή η μεσαιωνική Κίνα, οι πολίτες διέθεταν πολύ περιορισμένη γνώση πάνω στην επιστήμη της βιοχημείας, της γενετικής, της ζωολογίας και της επιδημιολογίας. Κατά συνέπεια, οι δυνάμεις τους στη χειραγώγηση των ζώων ήταν περιορισμένες. Στα μεσαιωνικά χωριά, τα κοτόπουλα έτρεχαν ελεύθερα ανάμεσα στα σπίτια και έχτιζαν φωλιές στον κοντινό αχυρώνα. Εάν ένας φιλόδοξος αγρότης προσπαθούσε να κλειδώσει 1.000 κοτόπουλα μέσα σε ένα συνωστισμένο κοτέτσι, πιθανώς θα προκαλούσε μια θανατηφόρα επιδημία γρίπης των πτηνών.

Όμως η σύγχρονη επιστήμη αποκρυπτογράφησε τα μυστικά των πτηνών, των ιών και των αντιβιοτικών, και οι άνθρωποι πλέον μπορούν να εξαναγκάζουν τα ζώα σε ακραίες συνθήκες διαβίωσης. Με τη βοήθεια των εμβολιασμών, των φαρμάκων, των ορμονών, των φυτοφαρμάκων, των κεντρικών συστημάτων κλιματισμού και των αυτόματων τροφοδοτών, είναι πλέον δυνατή η συσσώρευση δεκάδων χιλιάδων κοτόπουλων σε μικροσκοπικούς χώρους και η παραγωγή κρέατος και αυγών με πρωτοφανή απόδοση.

Η τύχη των ζώων σε τέτοιες βιομηχανικές εγκαταστάσεις έχει γίνει ένα από τα πιο σημαντικά ηθικά ζητήματα της εποχής μας. Σήμερα, τα περισσότερα μεγάλα ζώα ζουν σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και όχι ελεύθερα στη φύση. Το 2009, στην Ευρώπη υπήρχαν 1.6 δισεκατομμύρια άγρια πτηνά. Την ίδια χρονιά, η ευρωπαϊκή βιομηχανία κρέατος και αυγών εκμεταλλευόταν 1.9 δισεκατομμύρια κοτόπουλα. Συνολικά, τα οικόσιτα ζώα του κόσμου ζυγίζουν περίπου 700 εκατομμύρια τόνους, σε σύγκριση με τους 300 εκατομμύρια τόνους που αντιστοιχούν στον άνθρωπο και τους λιγότερους από 100 εκατομμύρια τόνους που αντιστοιχούν στα μεγάλα, άγρια ζώα. 

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η μοίρα των ζώων σε κτηνοτροφικές μονάδες δεν είναι ένα παράπλευρο ηθικό ζήτημα. Πρόκειται για την πλειοψηφία των πλασμάτων της Γης: δεκάδες δισεκατομμύρια ζώα, καθένα με ένα πολύπλοκο κόσμο αισθήσεων και συναισθημάτων, που ζουν όμως και πεθαίνουν σε μια αέναη γραμμή παραγωγής. Πριν από σαράντα χρόνια, ο φιλόσοφος Peter Singer δημοσίευσε το βιβλίο «Απελευθέρωση των ζώων», το οποίο επιχείρησε να διαφωτίσει τους ανθρώπους πάνω σε αυτό το ζήτημα. Ο ίδιος ισχυριζόταν τότε ότι η βιομηχανική κτηνοτροφία είναι υπεύθυνη για περισσότερο πόνο και δυστυχία απ' ό, τι όλοι οι πόλεμοι στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Η επιστημονική μελέτη των ζώων έχει παίξει μεγάλο ρόλο σε αυτή την τραγωδία εις βάρος τους. Η επιστημονική κοινότητα έχει χρησιμοποιήσει τις αυξανόμενες γνώσεις της για τα ζώα, κυρίως για να τα χειραγωγήσει πιο αποτελεσματικά στην υπηρεσία του ανθρώπου. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα έχει αποδείξει ταυτόχρονα ότι τα ζώα είναι όντα που διαθέτουν αισθήματα, περίπλοκες κοινωνικές σχέσεις και περίπλοκα ψυχολογικά πρότυπα. Μπορεί να μην είναι τόσο έξυπνα όσο ο άνθρωπος, αλλά σίγουρα αναγνωρίζουν τον πόνο, το φόβο και τη μοναξιά. Επίσης υποφέρουν, αλλά και νιώθουν ευτυχία.

Είναι καιρός να λάβουμε υπόψη μας αυτά τα επιστημονικά ευρήματα, διότι, καθώς η ανθρώπινη δύναμη παρέμβασης συνεχίζει να αυξάνεται, μεγαλώνει και η ικανότητά μας να βλάπτουμε ή να ωφελούμε τα άλλα ζώα. Για 4 δις χρόνια, η ζωή στη Γη διέπεται από τη φυσική επιλογή. Τώρα επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τον ανθρώπινο «έξυπνο» σχεδιασμό. Η βιοτεχνολογία, η νανοτεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη σύντομα θα επιτρέψουν στους ανθρώπους να αναμορφώσουν τα έμβια όντα με ριζοσπαστικούς νέους τρόπους, που θα επαναπροσδιορίσουν το ίδιο το νόημα της ζωής. Όταν η ανθρωπότητα φτάσει στο σχεδιασμό αυτού του θαυμαστού νέου κόσμου, θα πρέπει να λάβει υπόψη της την ευημερία όλων των όντων και όχι μόνο των ανθρώπινων.

πηγή

Μύθοι και (σκληρές) αλήθειες για το σχέδιο νόμου για τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς

Για ένα κόσμο χωρίς ταλαιπωρημένα ζώα, η στόχευση οποιουδήποτε προοδευτικού νομοσχεδίου δεν μπορεί παρά να είναι διπλή: η ευζωία των ήδη υπαρχόντων αδέσποτων και η συστηματική και ενεργητική καλλιέργεια φιλοζωικής κουλτούρας στη νομοθεσία, στο κράτος, στους πολίτες.

της Σοφίας Μανδηλαρά

smandilara@gmail.com

Τα νούμερα του πληθυσμού των αδέσποτων ζώων συντροφιάς στην Ελλάδα είναι αποκαρδιωτικά. Μόνο στον Ασπρόπυργο, οι εθελοντές φιλόζωοι φροντίζουν περισσότερα από χίλια σκυλιά, ενώ οι γάτες είναι κυριολεκτικά ανυπολόγιστες. Συνολικά στην Αττική, οι εκτιμήσεις όσων γνωρίζουν το πεδίο εκτινάσσονται σε τουλάχιστον ένα εκατομμύριο. Ευτυχώς, αντίστοιχα εντυπωσιακός είναι και ο αριθμός των συμπολιτών μας που πλέον αποφασίζουν να υιοθετήσουν ένα αδέσποτο, αν και, προς το παρόν, δεν μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα μέλλον χωρίς εγκαταλελειμμένα και ταλαιπωρημένα ζώα. Αυτό είναι το σπουδαιότερο ερώτημα στο οποίο θα έπρεπε να ανταποκρίνεται το σχέδιο νόμου και αυτή είναι η εκκωφαντική του ανεπάρκεια, όχι όμως και η μόνη.

Τι έλεγε και τι εννοούσε το νομοσχέδιο

Πράγματι, υπήρξε ένα μέρος της κριτικής απέναντι στο σχέδιο νόμου η οποία ήταν άστοχη, πιθανά λόγω άγνοιας. Για παράδειγμα, είναι ήδη -και πρέπει να είναι- υποχρεωτική η ηλεκτρονική σήμανση των ζώων, για λόγους που αφορούν αποκλειστικά την προστασία τους και την καλλιέργεια της ευθύνης του ιδιοκτήτη. Το μεγαλύτερο μέρος όμως των αντεπιχειρημάτων που ακούστηκαν, όχι μόνο ήταν ορθά, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις και λίγα, μπροστά στο χάος που θα επέφερε το νομοσχέδιο, εάν παρ’ ελπίδα εφαρμοζόταν.

Το σχέδιο νόμου εισήγαγε για πρώτη φορά στην ελληνική νομοθεσία την έννοια του ερασιτέχνη εκτροφέα στη βάση της «διαιώνισης του είδους» με δικαίωμα οικιακής εκτροφής έως τρεις γέννες ανά ζευγάρι σκύλων, ενώ ταυτόχρονα, υποχρέωνε τους ιδιοκτήτες (που δεν διατηρούσαν ζευγάρια) να στειρώσουν τα ζώα τους υπό την απειλή του... ετήσιου προστίμου. Μάλιστα, ο υπουργός κ. Τσιρώνης επέλεξε σε πλείστες δημόσιες εμφανίσεις του να επιτεθεί στις φιλοζωικές ομοσπονδίες ρωτώντας τις εάν στηρίζουν ή όχι την καθολική στείρωση των δεσποζόμενων ζώων, τη στιγμή που η δική του πρόταση νόμου ήταν μια ωρολογιακή βόμβα για το παραεμπόριο. Η απάντηση στην υποχρεωτική καθολική στείρωση είναι αρνητική για λόγους κοινής λογικής: ο κτηνίατρος πρέπει να συνεκτιμήσει την κατάσταση της υγείας, την ηλικία και πολλές άλλες παραμέτρους για να προχωρήσει στην επέμβαση.

Ενώ το σχέδιο νόμου άνοιγε την κάνουλα του εμπορίου ζώων με διάφορες επιμέρους διατάξεις, ταυτοχρόνως κυριολεκτικά διέλυε τη φιλοζωική δραστηριότητα, αποκλειστικά χάρη στην οποία η Ελλάδα της κρίσης των τελευταίων ετών δεν είδε στους δρόμους της σκηνές αίσχους. Ενδεικτικά, το σχέδιο νόμου απαγόρευε τη σίτιση των αδέσποτων ζώων, ξανά υπό την απειλή του προστίμου. Το υπουργείο απάντησε ότι η σίτιση θα επιτρεπόταν στα σημεία που θα υποδείκνυαν οι -απρόθυμοι- δήμοι. Δηλαδή, οι κυρίες που φροντίζουν τα αδέσποτα στο Πεδίον του Άρεως πρέπει να τα βάλουν σε ταξί να τα πάνε στο Σύνταγμα στις ταΐστρες του δήμου Αθηναίων. Διαφορετικά, οι όχι και τόσο φιλόζωοι γείτονές τους, που κατά καιρούς γεμίζουν το πάρκο με φόλες, έχουν το δικαίωμα να τις καταγγείλουν για να επιβληθούν οι προβλεπόμενες κυρώσεις. Κι αν αυτό το παράδειγμα δείχνει την αποξένωση από την ελληνική πραγματικότητα, δυστυχώς δεν είναι το χειρότερο σημείο του σχεδίου νόμου που ρητά απαγόρευε τη διάσωση, την ιατρική περίθαλψη, τη φιλοξενία και την υιοθεσία αδέσποτων ζώων, καθώς και τις προσπάθειες να βρεθεί υιοθεσία για αδέσποτο ζώο, μέσω αγγελιών ή άλλων φιλοζωικών δικτύων, υπό την απειλή προστίμου και ποινής φυλάκισης. Κυριολεκτικά, το σχέδιο νόμου απαγόρευε στους κτηνιάτρους να παράσχουν ιατρική φροντίδα σε ζώο που δεν φέρει ηλεκτρονική σήμανση, δηλαδή είναι αδέσποτο, υποχρεώνοντάς τους να παραβούν θεμελιώδεις κανόνες δεοντολογίας.

Το βάρος όλης αυτής της δουλειάς, που γίνεται αθόρυβα, θα έπεφτε στους δήμους στους οποίους οι πολίτες θα ήταν ρητά υποχρεωμένοι να παραδώσουν τα αδέσποτα. Ωστόσο, όπως η ίδια η αιτιολογική έκθεση του υπουργείου παραδέχεται, οι δήμοι αποτυγχάνουν ήδη να ανταποκριθούν στις έως τώρα προβλεπόμενες υποχρεώσεις τους και η συντριπτική τους πλειοψηφία δεν διαθέτει καμία απολύτως δομή περίθαλψης και φιλοξενίας. Το οποίο μας οδηγεί σε ένα άλλο καίριο σημείο τριβής: τις μαζικές ευθανασίες. Η φιλοζωική κοινότητα κατήγγειλε ότι το σχέδιο νόμου ουσιαστικά λύνει τα χέρια των δήμων ώστε να προχωρήσουν σε μαζικές ευθανασίες αδέσποτων βαφτίζοντάς τα «υπέργηρα», «επιθετικά», «ζώα με μη ιάσιμες ασθένειες» ή γιατί πολύ απλά δεν θα τα ήθελε καμία φιλοζωική. Το ίδιο νομοσχέδιο που διαλύει τη δράση των φιλοζωικών, τις καλεί ως λύση έσχατης ανάγκης πριν την ευθανασία του ζώου, απαλλάσσοντας ολοσχερώς τους αρμόδιους κρατικούς φορείς από τις ευθύνες τους. Όμως,στη μεγάλη πλειοψηφία των δήμων της χώρας δεν υφίστανται οργανώσεις με νομική υπόσταση για να γλιτώσουν τα ζώα «από τη λαιμητόμο» και επιπλέον, οι προδιαγραφές που εισήγαγε για πρώτη φορά το σχέδιο νόμου επί της ουσίας αποκλείουν το 95% των φιλοζωικών, αφού ρητά προϋποτίθεται να διαθέτουν καταφύγιο.

Συμπερασματικά, η λογική για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς από την οποία διεπόταν το προτεινόμενο νομοσχέδιο είναι εκτός ελληνικής πραγματικότητας, αλλά κυρίως εκτός φιλοζωικής κουλτούρας και γι’ αυτό αποτυγχάνει να απαντήσει και σε άλλα επιμέρους ζητήματα. Ενδεικτικά, το νομοσχέδιο προέβλεπε τη μείωση στο μισό των προστίμων για το παραεμπόριο, την κακοποίηση και τις κυνομαχίες, δηλαδή ακριβώς εκείνες τις αντικοινωνικές συμπεριφορές που έχει πλέον αποδειχτεί ότι συνδέονται και με εγκλήματα κατά της ζωής του ανθρώπου. Είναι μάλιστα άξιο διερεύνησης το ποιος εισηγήθηκε μια τέτοια εγκληματική διάταξη με σαφή οικονομικά οφέλη για συγκεκριμένους κύκλους, όπως ισχύει και για άλλα άρθρα του σχεδίου νόμου. Για όλους αυτούς τους λόγους, το αίτημα της φιλοζωικής κοινότητας να αποσυρθεί το νομοσχέδιο οριστικά και αμετάκλητα και ο διάλογος να ξεκινήσει με επίσημη πρόσκληση προς τις τρεις ομοσπονδίες της Ελλάδας και από μηδενική βάση, είναι απολύτως δίκαιο και πρέπει να γίνει πράξη.

Τι θα έπρεπε να λέει και να εννοεί το νομοσχέδιο

Ενώ ο πληθυσμός των αδέσποτων ζώων συντροφιάς είναι μεγάλος, το προσδόκιμο ζωής τους, με βάση της εμπειρίες των εθελοντών που δουλεύουν στο πεδίο, είναι μικρό, κατά μέσο όρο δύο χρόνια. Ο λόγος που τα αδέσποτα δεν μειώνονται είναι απλός: τα αδέσποτα ανανεώνονται. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν διαρκώς νέες εγκαταλείψεις ζώων -κάθε καλοκαίρι και κάθε τέλος κυνηγετικής περιόδου τα φιλοζωικά σωματεία αγκομαχούν να ανταπεξέλθουν στο νέο κύμα- και γιατί γίνονται ανεξέλεγκτες γέννες, είτε οικιακές -σαν αυτές που ευνοούσε το σχέδιο νόμου- είτε στο δρόμο από ήδη αδέσποτα.

Για ένα κόσμο χωρίς ταλαιπωρημένα ζώα, δηλαδή για ένα καλύτερο κόσμο, η στόχευση οποιουδήποτε προοδευτικού νομοσχεδίου δεν μπορεί παρά να είναι διπλή και συγκεκριμένη: η ευζωία των ήδη υπαρχόντων αδέσποτων και η συστηματική και ενεργητική καλλιέργεια φιλοζωικής κουλτούρας στη νομοθεσία, στο κράτος, στους πολίτες.

Η δυσάρεστη αλήθεια που αποσιωπάται είναι ότι οι νέες εγκαταλείψεις τροφοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό, αν και προφανώς όχι αποκλειστικά, από το εμπόριο ζώων. Το σκυλάκι της βιτρίνας, δώρο για την πρωτοχρονιά, είναι περιττό το Δεκαπενταύγουστο. Γι’ αυτό το Υπουργείο πρέπει να φροντίσει ώστε να εισηγηθεί ένα αυστηρό, διαφανές και αποτελεσματικό πλαίσιο ελέγχου του εμπορίου και των εισαγωγών ζώων από το εξωτερικό, όχι μόνο για τους σκύλους και τις γάτες, αλλά και για οποιοδήποτε εξωτικό (π.χ. πουλιά και ερπετά) ή άλλο ζώο συντροφεύει τον άνθρωπο (π.χ. ιπποειδή) και να εφαρμοστεί.

Η νομοθεσία πρέπει επιτέλους να απαντήσει στα ζητήματα επιβίωσης των αδέσποτων: η πείνα, η δίψα, η άμεση ιατρική περίθαλψη και η στείρωση πρέπει να αναδειχθούν ως προτεραιότητες για την τοπική αυτοδιοίκηση, ώστε μεταξύ άλλων να αποκλιμακωθούν οι εντάσεις στις τοπικές κοινωνίες γύρω από αυτό το ζήτημα. Οι δήμοι δεν μπορούν -και πιθανόν δεν θέλουν- να αναλάβουν μόνοι τους την ευθύνη του γόρδιου δεσμού των αδέσποτων. Μπορούν όμως να δημιουργήσουν δημοτικά κτηνιατρεία και καταφύγια, συνεργαζόμενοι μεταξύ τους και με τις φιλοζωικές οργανώσεις ως συμμάχους και υπό αυστηρές προδιαγραφές -όχι για την εξορία των ζώων στις παρυφές των βουνών, αλλά για την επανένταξή τους στην κοινωνία.

Όμως, το πιο σημαντικό που έχει την υποχρέωση να εξερευνήσει μια οικολογική διακυβέρνηση είναι πώς αυτό το πλούσιο κίνημα ανθρώπων που αντέδρασε σφοδρά στο σχέδιο νόμου θα αποκτήσει καλύτερη και καθαρότερη φιλοζωική παιδεία και εκπαίδευση και θα εξαπλωθεί και στην υπόλοιπη κοινωνία. Για να μην υπάρχουν εγκαταλελειμμένα ζώα πια, πρέπει καταρχάς να μην υπάρχουν άνθρωποι που τα εγκαταλείπουν και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την ανάδειξη της φιλοζωίας ως καθολική αξία μιας πολιτισμένης κοινωνίας.



*Η Σοφία Μανδηλαρά είναι δημοσιογράφος και το 2014 υπήρξε υπεύθυνη του προεκλογικού προγράμματος για τα ζώα συντροφιάς στον δημοτικό συνδυασμό Ανοιχτή Πόλη

πηγή