Όχι στην εξόρυξη υδρογονανθράκων σε Αιγαίο και Ιόνιο - οικολογικές δράσεις κατά της πετρελαϊκής ρύπανσης των θαλασσών μας και για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα

Η Greenpeace στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας

 του Τάσου Σαραντή από την Εφημερίδα των Συντακτών 

Ακτιβιστές της Greenpeace προχώρησαν σε παρέμβαση σήμερα το πρωί έξω από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ενάντια στα σχέδια της κυβέρνησης για εξόρυξη υδρογονανθράκων, σχηματίζοντας το μήνυμα «No Oil».

Με τη δράση αυτή κατέκριναν την πολιτική της κυβέρνησης, η οποία προωθεί επιθετικά τις εξορύξεις υδρογονανθράκων, την ίδια στιγμή που η επιστήμη προειδοποιεί για την επείγουσα ανάγκη απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Σύμφωνα με την Greenpeace, σε μία χώρα που εξαρτάται οικονομικά από την καλή ποιότητα του φυσικού της περιβάλλοντος, η ανικανότητα της κυβέρνησης όχι μόνο να περιορίσει ένα μικρής κλίμακας περιστατικό πετρελαϊκής ρύπανσης, αλλά και να ολοκληρώσει έγκαιρα τις εργασίες απορρύπανσης και απάντλησης του πετρελαίου από το ναυάγιο, αποδεικνύουν ότι η έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων στην Ελλάδα είναι αυτή τη στιγμή ένα ανεύθυνο εγχείρημα και μία οικολογική καταστροφή που περιμένει να συμβεί.

Υπενθυμίζεται ότι οι πρώτες εξορύξεις στη Δυτική Ελλάδα αναμένεται να ξεκινήσουν σύντομα, ακόμα και μέσα στο 2018, ενώ δηλωμένη πρόθεση της κυβέρνησης είναι η παραχώρηση θαλάσσιων οικοπέδων σε μεγάλες πετρελαϊκές για σεισμικές έρευνες σε μεγάλα βάθη. Απώτερος στόχος, όπως έχει επίσημα εκφραστεί, είναι η μετατροπή των ελληνικών θαλασσών σε πετρελαϊκό κόμβο της ΝΑ Μεσογείου, ώστε να καταστούν βιώσιμες οι επενδύσεις λόγω οικονομιών κλίμακας!

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των πετρελαϊκών κολοσσών του πλανήτη, κάθε χρόνο προκαλούνται εκατοντάδες ατυχήματα σε πλατφόρμες εξόρυξης, αγωγούς ή πλοία που ευθύνονται για διαρροές χιλιάδων τόνων πετρελαίου. Οι ίδιες εταιρίες έχουν αρνητικό ιστορικό, καθώς οι αποζημιώσεις που εκδικάζονται - πολλές φορές μετά από μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες - είναι σημαντικά χαμηλότερες από την πραγματική ζημιά που έχει υποστεί το περιβάλλον, η οικονομία και οι τοπικές κοινωνίες.

Το ναυάγιο του δεξαμενόπλοιου Αγία Ζώνη ΙΙ έρχεται να επιβεβαιώσει αυτήν την εμπειρία. Τέσσερις εβδομάδες μετά, οι ακτές της Σαλαμίνας δεν έχουν ακόμα απορρυπανθεί ικανοποιητικά, η απάντληση του πετρελαίου ολοκληρώθηκε με σημαντική καθυστέρηση, ενώ η τοπική κοινωνία που επλήγη από τη ρύπανση δεν είναι σαφές αν, πότε και από ποιον θα αποζημιωθεί. 


"Το πάθημα στον Σαρωνικό θα έχει κάποια αξία αν μας γίνει μάθημα. Μπορούμε να φανταστούμε ένα μεγαλύτερο πετρελαϊκό ατύχημα στις ακτές της Κεφαλλονιάς, της Ζακύνθου, της Κυπαρισσίας ή της Κρήτης; Μπορούμε να αντιληφθούμε το μέγεθος της περιβαλλοντικής ζημιάς από μία διαρροή πετρελαίου στο Ιόνιο ή το Κρητικό πέλαγος και τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που αυτή η διαρροή θα έχει; Είναι η πολιτική ηγεσία διατεθειμένη να θυσιάσει το μέλλον των επόμενων γενιών στον βωμό μίας ακόρεστης δίψας για ένα καύσιμο του παρελθόντος;", δήλωσε ο Άλκης Καφετζής υπεύθυνος της εκστρατείας για το θαλάσσιο περιβάλλον στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace.

Η Greenpeace καλεί την κυβέρνηση:

• Να εγκαταλείψει οριστικά τα σχέδια για έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων
• Να προωθήσει τη σύνταξη μακροχρόνιας ενεργειακής στρατηγικής που οδηγεί στην απεξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα το αργότερο έως το 2050
• Να επιταχύνει τις εργασίες απορρύπανσης και αποκατάστασης του Σαρωνικού
• Να αποδώσει πλήρως τις ευθύνες στους υπαίτιους, μετά από έρευνα για τα αίτια του ατυχήματος και της θαλάσσιας ρύπανσης και να ενημερώσει με πλήρη διαφάνεια τους Έλληνες πολίτες
• Να αναλάβει όλες τις απαραίτητες πρωτοβουλίες ώστε να αποζημιωθούν οι τοπικές κοινότητες που έχουν πληγεί από τη ρύπανση

φωτο Constantinos Stathias/ Greenpeace 

Άρρηκτη συνοχή με την Ευρώπη (με υψηλή διείσδυση των ΑΠΕ)

του Κίμωνα Χατζημπίρου*

Πολλές ελπίδες καλλιεργούνται για προσδοκώμενα κοιτάσματα υδρογονανθράκων κάτω από τις ελληνικές θάλασσες. Αν εντοπιστούν σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου ή πετρελαίου, προφανώς θα προκύψει μια πρόσθετη δυνατότητα. Επιπλέον, προβάλλεται ότι, αν παράγουμε καύσιμα, θα ισχυροποιηθεί η σύνδεση μας με την Ευρώπη. Μήπως όμως η προσήλωση στα κοιτάσματα παραμερίζει άλλες ενεργειακές δυνατότητες, οι οποίες συνιστούν καλή μακροπρόθεσμη στρατηγική για την Ελλάδα;

Όλοι ξέρουν ότι άνεμος και ήλιος αφθονούν στον τόπο μας. Πόσοι όμως συνειδητοποιούν ότι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι λιγότερο ακριβές απ' όσο παρουσιάζεται;

Η σωστή σύγκριση με τους υδρογονάνθρακες απαιτεί να συνυπολογίσουμε το συνολικό περιβαλλοντικό κόστος και τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Π.χ. η κρίση στην Ουκρανία υποκρύπτει μια σημαντική ενεργειακή διάσταση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με οδηγό τη Γερμανία, πιθανότατα θα επιλέξει μακροπρόθεσμα τη συνολικά φθηνότερη και ασφαλέστερη ενεργειακή λύση. Η εξοικονόμηση ενέργειας δεν αρκεί, στο μέλλον οι ανάγκες σε ηλεκτρισμό θα είναι πολύ αυξημένες. 

Το πιο φιλόδοξο επίσημο σενάριο στην Ευρώπη, ίσως και το επικρατέστερο, προβλέπει εξαιρετικά υψηλή διείσδυση των ΑΠΕ, με παραγωγή του 97% του ηλεκτρισμού το 2050 και σχεδόν μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Στόχος, που κρίνεται οικονομικά εφικτός, είναι η μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά 80% 95% μέχρι το 2050. Εξάλλου, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν είναι το μόνο, ίσως ούτε καν το σημαντικότερο ζήτημα. 

Για να κρατήσει η Ευρώπη υψηλό οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, χρειάζεται να αποφύγει τους γεωπολιτικούς κινδύνους μιας ενεργειακής εξάρτησης από αβέβαιες ή ενδεχομένως εχθρικές αγορές, όπως οι αραβικές χώρες και η Ρωσία. Σίγουρος τρόπος είναι η αντικατάσταση των καυσίμων από ντόπιες ενεργειακές πηγές με εξασφαλισμένη παροχή και σταθερή τιμή, όπως ο άνεμος, ο ήλιος, η παλίρροια, τα κύματα κ.λπ. Προπάντων τα υπεράκτια και χερσαία αιολικά πάρκα, που είναι σήμερα η πιο ώριμη τεχνολογία, προσφέρουν μεγάλη ισχύ. 

Η αντίληψη ότι οι ΑΠΕ δεν μπορούν, για τεχνικούς λόγους, να συμμετέχουν με υψηλό μερίδιο στην παραγωγή ηλεκτρισμού είναι παρωχημένη. Το πρόβλημα της ασυνεχούς παραγωγής τους λύνεται με ολοκλήρωση της αγοράς ηλεκτρισμού και χρήση καινοτόμων τεχνολογιών που ήδη υπάρχουν, όπως τα έξυπνα δίκτυα και οι μέθοδοι διαχείρισης φορτίου. Το κόστος και οι κίνδυνοι ελαχιστοποιούνται, αν η Ευρώπη αποκτήσει κοινή ενεργειακή αγορά. Θα περιλαμβάνει ένα πλήρως διασυνδεδεμένο χερσαίο και υποθαλάσσιο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρισμού για 500 εκατομμύρια κατοίκους και αποθήκευση ενέργειας με ηλεκτρικά αυτοκίνητα, υδρογόνο, αντλησιοταμίευση κλπ. 

Οι διακρατικές γραμμές μεταφοράς θα επιτρέπουν την εξισορρόπηση, ενώ ταυτόχρονα θα αντλείται όφελος από τη γεωγραφική διασπορά διαφορετικών μονάδων ΑΠΕ στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ούτως ή άλλως, τα ενεργειακά δίκτυα της EE έχουν γεράσει. Τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή για επενδύσεις δισεκατομμυρίων.

Σημαντικό παράπλευρο κέρδος από τις ΑΠΕ είναι η δραστική ενίσχυση της καινοτομίας και μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής τεχνολογίας που θα εκμεταλλευθεί τις διεθνείς αγορές. Αν, πράγμα πολύ πιθανό, επιβεβαιωθούν τα σενάρια περί ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, τότε η Ευρώπη θα πουλά για πολλά χρόνια σε όλο τον πλανήτη καινοτόμα τεχνολογικά προϊόντα. 

Η προοπτική αυτή ενισχύεται, εφόσον άλλες ανταγωνιστικές τεχνολογίες, όπως η παραγωγή σχιστολιθικού αερίου, η υπόγεια αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα και η πυρηνική ενέργεια σχάσης, σκοντάψουν σε σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, δύσκολη κοινωνική αποδοχή και πολλαπλά τεχνικά αδιέξοδα. Μετά τη Φουκουσίμα, π.χ. η Γερμανία αποφάσισε να κλείσει τα 17 πυρηνικά της εργοστάσια πριν από το 2022. 

Για την Ελλάδα, προτεραιότητα πρέπει να είναι η ταχεία προώθηση ενός πανευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος και η πλήρης διαδιασύνδεση της με αυτό σύνδεσή της με αυτό. Γιατί να μην προσφέρει άφθονο ηλεκτρισμό κατά τις επόμενες δεκαετίες, κυρίως με μεγάλα αιολικά και δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας με υδροηλεκτρικά έργα αντλησιοταμίευσης, που είναι κατάλληλα για την τοπολογία του εδάφους της.

Οι ΑΠΕ δεν είναι μόνο οι υπερβολές που έγιναν στα φωτοβολταϊκά. Ένα σενάριο υψηλής διείσδυσης των ΑΠΕ επιτυγχάνει, εκτός από περιβαλλοντικούς στόχους, δυνατότητες σημαντικών εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και υψηλή ενεργειακή ασφάλεια ακόμα και σε περίπτωση πολέμου ή τρομοκρατικών πράξεων. Προπάντων, εξασφαλίζεται ένας υψηλός βαθμός μακροπρόθεσμης συνοχής με την υπόλοιπη Ευρώπη, μέγιστος πολιτικός στόχος για μια μικρή περιφερειακή χώρα.

* Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο ΕΜΠ

(ΤΑ ΝΕΑ, 17/3/2014)

Ο δρόμος για την ενεργειακή Ιθάκη

των Τάκη Γρηγορίου και Μιχάλη Προδρόμου*

Πριν λίγες ηµέρες, στο πλαίσιο της επεξεργασίας από τη Βουλή της κύρωσης της συµφωνίας για τον αγωγό φυσικού αερίου TAP, ο υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής Γιάννης Μανιάτης επιχείρησε να αποτυπώσει τις εξελίξεις σε παγκόσµιο και ευρωπαϊκό επίπεδο στον τοµέα της ενέργειας. Αναφέρθηκε στη «µάχη των µαχών», η οποία θα δοθεί τους επόµενους µήνες, µεταξύ µεµονωµένων κρατών, βορείων και νοτίων, της ενεργοβόρου βιοµηχανίας και της βιοµηχανίας ανανεώσιµων πηγών ενέργειας κ.ο.κ. 

Πράγµατι, το σκηνικό το οποίο έχει στηθεί είναι εξαιρετικά ρευστό, εξαρτάται από πολλούς αστάθµητους παράγοντες, ενώ οι όποιες εξελίξεις έχουν σαφή αντίκτυπο σε ένα µεγάλο τµήµα της κοινωνίας, της οικονοµίας και του φυσικού περιβάλλοντος.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Μερικά µόνο από τα κοµµάτια που συναποτελούν σήµερα το παζλ της ενέργειας στη χώρα µας είναι η κατακόρυφη πτώση της ζήτησης ενέργειας, η µη-αποδοτική χρήση της, η υπερ-επάρκεια ισχύος συµβατικών σταθµών, το ντόµινο χρεών σε όλο το φάσµα της αγοράς, η στρεβλή λειτουργία της χονδρεµπορικής αγοράς ηλεκτρισµού, η έλλειψη ρευστότητας και πολλά ακόµα. Η οριακή κατάσταση στην οποία βρισκόµαστε ακολουθεί ασφαλώς την πορεία των υπόλοιπων τοµέων της οικονοµίας, µε την ιδιαιτερότητα πως ο συγκεκριµένος προβάλλεται ως το πλέον πρόσφορο όχηµα εξόδου από την κρίση.

Εδώ εµφανίζεται µια παράδοξη ευφορία. Στο «σκοτεινό» ενεργειακό παρόν αντιπαρατίθεται το λαµπρό µέλλον που µας επιφυλάσσει ο εγχώριος πλούτος των ορυκτών καυσίµων και οι πολλά υποσχόµενες δυνατότητες ανάπτυξής τους – λιγνίτης στη Δυτική Μακεδονία, σχιστολιθικό αέριο στη Θράκη, υδρογονάνθρακες στη θάλασσα (Ιόνιο, Κρήτη, Χαλκιδική, Πατραϊκός κ.ο.κ.). Ενδεικτικό του ενθουσιασµού που επικρατεί είναι το µήνυµα του υπουργού πως «δεν θα αφήσουµε ανεξερεύνητη ούτε σπιθαµή γης, είτε στην ξηρά είτε στη θάλασσα». Έχοντας αυτό κατά νου, µια σειρά από περαιτέρω αντιφάσεις µπορούν να εξηγηθούν.

Τα λόγια και τα χρόνια τα χαµένα

Πέρυσι, και εξαιτίας της απερίσκεπτης αύξησης του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρµανσης (γνωστή από το 2011 τουλάχιστον…), ήρθε στην επιφάνεια ένα πρόβληµα θεµελιωµένο στη χρόνια απραξία της Πολιτείας και σε εγγενείς αδυναµίες του ελληνικού κτιριακού αποθέµατος. Το φαινόµενο της αιθαλοµίχλης, η αδυναµία θέρµανσης των νοικοκυριών, οι κοµµένες συνδέσεις ρεύµατος είναι οι πιο γνωστές συνέπειές του. 

Η λύση την οποία επέλεξε το ΥΠΕΚΑ συνίσταται στην παροχή επιδοµάτων, είτε αυτά αφορούν την κάλυψη εξόδων για πετρέλαιο θέρµανσης είτε το «δωρεάν ρεύµα» σε ευπαθείς οµάδες. Ρυθµίσεις που έρχονται πολύ αργά και όχι µόνο δεν αντιµετωπίζουν την ουσία του προβλήµατος αλλά συµβάλλουν στη διαιώνισή του, ενώ είναι εξαιρετικά δύσκολες στην εφαρµογή τους. 

Εν ολίγοις, πρόκειται για ρυθµίσεις-πυροτεχνήµατα. 

Έτσι, καταλήξαµε να επιδοτούµε, µέσω του κρατικού προϋπολογισµού, το πετρέλαιο θέρµανσης µε περίπου 300 εκ. €, δηλαδή µισό «Εξοικονόµηση Κατ’ Οίκον», κάθε χρόνο. 

Στον αντίποδα, οι λιγοστοί –συγκριτικά– πόροι που επενδύουµε σε εργασίες αναβάθµισης του κτιριακού µας αποθέµατος (µέσω του ανεπαρκούς και προβληµατικού στην εφαρµογή «Εξοικονόµηση Κατ’ Οίκον»), προσφέρουν πολλαπλά οφέλη στην εγχώρια οικονοµία και τον κατασκευαστικό κλάδο, ενώ µπορούν να λύσουν µια για πάντα το πρόβληµα της ενεργειακής φτώχειας.

Άλλο παραδειγµα του αλλοπρόσαλλου ενεργειακού σχεδιασµού (εάν δεχτούµε πως αυτός πράγµατι υπάρχει), είναι η στρατηγική επιλογή επένδυσης σε ...