Τα βαρέα μέταλλα και η Αρχή της Προφύλαξης

των Γιάννη Ζαμπετάκη και π. Ιωάννη Οικονομίδη
1. Επίκουρος Καθηγητής Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ
2. Ιερέας στον Αγ. Σπυρίδωνα Οινοφύτων

Το θέμα των τοξικών συστατικών στις τροφές παίρνει πλέον μεγάλες διαστάσεις τόσο στη χώρα μας όσο και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. 

Νέες μελέτες έρχονται στο φως της δημοσιότητας που κτυπάνε το καμπανάκι του συναγερμού για τις ελεγκτικές αλλά και τις νομοθετικές αρχές. Οι εν λόγω αρχές θα πρέπει να μελετήσουν προσεκτικά τα πορίσματα αυτών των μελετών και να νομοθετήσουν με γνώμονα την προάσπιση της Δημόσιας Υγείας και ειδικά των πιο ευπαθών ομάδων (νεογνά, παιδιά, έγκυες γυναίκες). Κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει ακόμα και έτσι η νομοθεσία περί βαρέων μετάλλων στα τρόφιμα (ΕΚ 1881/2006) έχει όρια μόνο για τέσσερα μέταλλα (μόλυβδο, κασσίτερο, κάδμιο και υδράργυρο). 

Έτσι όταν η Πολιτεία αποφάσισε να ερευνήσει το θέμα των βαρέων μετάλλων σε τρόφιμα από την περιοχή της Βοιωτίας, το Υπουργείο Αγρ. Ανάπτυξης και Τροφίμων κατέληξε στο εξής συμπέρασμα (σχετικό δελτίο τύπου, 11.2.2011) «τα ευρήματα των δειγμάτων για τα λοιπά βαρέα μέταλλα (νικέλιο, χρώμιο, χαλκός, ψευδάργυρος) δεν μπορούν να αξιολογηθούν γιατί από τον καν. 1881/2006 δεν έχουν ορισθεί ανώτατα όρια». 

Με άλλα λόγια το Υπουργείο εκμεταλλευόμενο το νομικό κενό της μη ύπαρξης ανώτατου ορίου για συγκεκριμένες ουσίες γνωματεύει αυθαίρετα ότι δεν μπορούν να αξιολογηθούν τα ευρήματα ως προς την επικινδυνότητα τους. 

Αυτό όμως έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ισχύουσα κοινοτική και εθνική νομοθεσία η οποία επιβάλει να γίνεται αξιολόγηση κινδύνου ακόμη και για ουσίες για τις οποίες δεν προβλέπεται ανώτατο όριο και μάλιστα να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης ακόμη και στην περίπτωση ύπαρξης όχι βέβαιου αλλά απλά ενδεχόμενου κινδύνου, όπως θα αναλύσουμε παρακάτω. 

Ο νόμος ορθά προβλέπει έτσι, διότι προφανώς είναι αδύνατο να καθοριστούν όρια για κάθε μία από τις χιλιάδες υπαρκτές χημικές ουσίες, αλλά και διότι πάντοτε υπάρχει μια καθυστέρηση κατά το πέρασμα της επιστημονικής γνώσης στην νομοθεσία. Όμως η υγεία δεν μπορεί ούτε να διακυβεύεται ούτε να περιμένει!

Πριν από λίγες μέρες, ο κ. Νίκος Κατσαρός (επιστημονικός συνεργάτης του «Δημόκριτου» και πρώην πρόεδρος του ΕΦΕΤ) δημοσίευσε ένα κείμενό του σχετικά με το εξασθενές χρώμιο στα λαχανικά και τις ευθύνες της πολιτείας. Με το εν λόγω κείμενό του, ο κ. Κατσαρός ασκεί κριτική στην έρευνα, που έχουμε διεξάγει σε τρόφιμα-βολβούς, γράφοντας το εξής «ο τρόπος που πήραν δείγματα και έκαναν αναλύσεις οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Αθηνών είναι αμφισβητήσιμος, διότι επειδή δεν τους άφησαν οι παραγωγοί να πάρουν δείγματα από τα χωράφια, αυτά πάρθηκαν από τα ράφια των πολυκαταστημάτων».

Δειγματοληψία και αξιοπιστία

Σε όλες τις επιστημονικές μελέτες που γίνονται σε τρόφιμα, τα αναλυθέντα δείγματα τροφίμων προέρχονται από τα ράφια των καταστημάτων λιανεμπορίου μιας και από εκεί τα αγοράζει ο μέσος καταναλωτής! 

Αυτή η δειγματοληψία είναι και η πλέον ενδεδειγμένη όταν θέλουμε να μελετήσουμε την πραγματική επιβάρυνση των καταναλωτών σε ένα παράγοντα. Η δειγματοληψία θα πρέπει να γίνεται από όλες τις διαθέσιμες αλυσίδες λιανεμπορίου και να αναλυθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερος αριθμός δειγμάτων. 

Και αυτό έγινε: όλα τα δείγματα που αναλύθηκαν εις τριπλούν έδειξαν αυξημένα επίπεδα βαρέων μετάλλων. Για να κριθεί η αξιοπιστία και άρα η αξία μιας επιστημονικής μελέτης, εκτός από τον τρόπο δειγματοληψίας, πρέπει να εξετάσουμε και την αξιοπιστία της μεθόδου. Είναι διαπιστευμένο το εργαστήριο που έγιναν οι μετρήσεις; Είναι τα αποτελέσματα επαναλήψιμα και ορθά με χρήση πιστοποιημένων υλικών αναφοράς; Μάλλον αυτά θα έπρεπε να μας ρωτήσει ο κ. Κατσαρός…

Η αρχή της προφύλαξης

Στο άρθρο 7 του ΕΚ 178/2002, αναλύεται η «αρχή της προφύλαξης» και αποσαφηνίζεται ότι όταν για συγκεκριμένους κινδύνους (π.χ. εξασθενές χρώμιο στο νερό, βαρέα μέταλλα σε τρόφιμα) υπάρχει πιθανότητα βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία αλλά εξακολουθεί να υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, μπορούν να ληφθούν προσωρινά μέτρα διαχείρισης του κινδύνου που είναι αναγκαία για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας των καταναλωτών. Με αυτό το άρθρο ουσιαστικά δίνεται το «πράσινο φως» στις υπηρεσίες και τους οργανισμούς ελέγχου των τροφίμων να λαμβάνουν μέτρα προστασίας της υγείας των καταναλωτών ακόμα και όταν ο κίνδυνος δεν είναι πλήρως αποσαφηνισμένος.

Λόγω της επικινδυνότητας της δισφαινόλης Α (μιας ένωσης που υπάρχει σε μερικά υλικά συσκευασίας όπως τα πολυκαρβονικά), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βασίστηκε σε αυτή την αρχή της Προφύλαξης στις 1.3.2011 και αποφάσισε την απαγόρευση όλων των μπιμπερό που κατασκευάζονται από πολυκαρβονικά και ενδέχεται να εκλύουν δισφαινόλη Α. 

Θα περίμενε κανείς ανάλογα να πράξει και η ελληνική πολιτεία στο θέμα του νερού με εξασθενές χρώμιο. 

Γιατί, λοιπόν, η Πολιτεία δεν εφαρμόζει την Αρχή της Προφύλαξης για το εξασθενές χρώμιο στο νερό στον Ασωπό και στη Μεσσαπία;

ΠΗΓΗ: Asopos SOS

Μολυσμένα τρόφιμα στα πιάτα των Ελλήνων

Μολυσμένα με βαρέα μέταλλα σε αποσοστό που αγγίζει το 1000% είναι πατάτες, κρεμμύδια και καρότα από τη Θήβα και τα Οινόφυτα, όπως έδειξε έρευνα-σοκ του πανεπιστημίου.

ΗΜΕΡΗΣΙΑ, 2/10

του Κασσιανού Τζέλη

Πατάτες, κρεμμύδια και καρότα επιμολυσμένα με μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων βαρέων μετάλλων που σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν και το 1.000% πάνω από τα λογικά όρια, φτάνουν καθημερινά στα τραπέζια των ελληνικών νοικοκυριών αποτελώντας βασικές τροφές ενηλίκων και παιδιών!

Βασικά τρόφιμα, συστατικά στοιχεία της ελληνικής διατροφής που παράγονται κατά πλειοψηφία στον κάμπο της Θήβας και των Οινοφύτων, (η περιοχή παράγει τη συντριπτική πλειοψηφία κρεμμυδιού και καρότου αλλά και ένα μεγάλο μέρος της πατάτας που διακινείται στην ελληνική αγορά) σε χώμα, δηλαδή, επιβαρημένο από τη βιομηχανική ρύπανση των μονάδων που ευθύνονται για την τραγωδία του Ασωπού και τις αποδεδειγμένες πλέον καρκινογενέσεις στην περιοχή.

Μελέτη

Αυτό προκύπτει από τη μελέτη του Εργαστηρίου Χημείας Τροφίμων του Πανεπιστημίου της Αθήνας που θα παρουσιαστεί αύριο στο 7ο Διεθνές Συνέδριο «Ημέρες Αναλυτικής Χημείας» που διεξάγεται στη Μυτιλήνη, και δημοσιεύει σήμερα η Η». Η μελετητική ομάδα (Χ. Κιρκίλλης, Γ. Πασσιάς, Σ. Μηνιάδου-Μειμάρογλου, Ν. Θωμαΐδης και Γ. Ζαμπετάκης) αγόρασε και σύγκρινε τρόφιμα-βολβούς (καρότα, κρεμμύδια, πατάτες) από την Θήβα και τα Οινόφυτα με άλλα που έχουν παραχθεί σε περιοχές με μικρή ή καθόλου βιομηχανική δραστηριότητα.

Η ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών αγόρασε 13 παρτίδες παραγωγής από καθένα από τα παραπάνω τρία τρόφιμα που καλλιεργήθηκαν στη Θήβα, από 13 σούπερ μάρκετ της Αθήνας και το κάθε ένα από αυτά αναλύθηκε 3 φορές και συγκρίθηκε με 2 δείγματα από «καθαρές» περιοχές κάθε ένα από τα οποία αναλύθηκε επίσης 3 φόρες. Η μελέτη φέρνει στο φως συγκλονιστικά στοιχεία:

Καρότα που παράχθηκαν στη Θήβα και αγοράστηκαν από σούπερ μάρκετ της Αθήνας, βρέθηκαν να έχουν έως και 700% νικέλιο παραπάνω από καρότα που παράχθηκαν σε μη βιομηχανικές περιοχές. Επίσης, ενώ στα καρότα από άλλες περιοχές το χρώμιο ήταν κατά μέσο όρο 20 μg/kg, στα καρότα Θήβας έφτασε μέχρι 76 μg/kg. Ακόμα, εντοπίστηκε μόλυβδος μέχρι και 43 μg/kg, ενώ ο μέσος όρος στα καρότα από άλλες περιοχές είναι 35 μg/kg.

Διπλάσιο είναι το κάδμιο στα καρότα Θήβας από τα καρότα άλλων περιοχών.

Κρεμμύδια που παράχθηκαν στη Θήβα περιέχουν έως 688 μg/kg νικελίου, ενώ ο μέσος όρος στα κρεμμύδια άλλων περιοχών είναι μόλις 57 μg/kg, δηλαδή 640% παραπάνω. Στα κρεμμύδια άλλων περιοχών το χρώμιο ήταν κάτω από το όριο ανίχνευσης. Παρ' όλα αυτά σε κρεμμύδια Θήβας βρέθηκε έως και 26 μg/kg.

Επίσης, ενώ στα κρεμμύδια άλλων περιοχών ο μόλυβδος είναι κατά μέσο όρο 24 μg/kg σε αυτά της Θήβας βρέθηκε έως και 72 μg/kg. Λίγο αυξημένες ήταν οι τιμές του καδμίου στα κρεμμύδια Θήβας σε σχέση με άλλες περιοχές.

Πατάτες που παράχθηκαν στη Θήβα περιέχουν έως 1.894 μg/kg νικελίου, ενώ στις άλλες περιοχές ο μέσος όρος είναι 78 μg/kg, δηλαδή 926% πάνω!

Κι εδώ το χρώμιο σε άλλες περιοχές ήταν κάτω από τα ανιχνεύσιμα όρια αλλά στη Θήβα έφτασε μέχρι και 170 μg/kg. Δηλαδή 350% παραπάνω.

Βρέθηκε ακόμη στις πατάτες Θήβας έως 36 μg/kg μολύβδου, ενώ στις άλλες περιοχές ο μέσος όρος είναι 18 μg/kg. Σε λογικά επίπεδα εντοπίστηκε κάδμιο.

Βαρέα μέταλλα

Με βάση αυτά τα αποτελέσματα προκύπτει ότι τα καρότα, κρεμμύδια και πατάτες Θήβας είναι κατά υπερβολικό βαθμό επιβαρημένα με πολύ επικίνδυνα βαρέα μέταλλα και κυρίως με νικέλιο, χρώμιο και κάδμιο. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η επιμόλυνση αυτή οφείλεται στη ρύπανση του Ασωπού και του υπόγειου υδροφορέα της ευρύτερης περιοχής.

Το θέμα είναι πόσο επικίνδυνα είναι τα επίπεδα νικελίου και χρωμίου στα τρόφιμα αυτά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών αν λάβουμε υπόψη την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη νικελίου για παιδιά που είναι 300 μg την ημέρα, τότε από τα στοιχεία της έρευνας προκύπτει ότι αρκούν λίγα γραμμάρια καρότου, κρεμμυδιού και πατάτας Θήβας για να τεθεί σε κίνδυνο η υγεία ενός παιδιού!

Επίσης, όπως αναφέρουν οι ερευνητές, θα πρέπει να υπολογίσουμε και το νικέλιο που προσλαμβάνει ο ανθρώπινος οργανισμός από το νερό κι άλλες τροφές, ακόμα και μέσω της αφής με τα επινικελωμένα μαχαιροπίρουνα!

Ειδικότερα για τα παιδιά που τρέφονται με παιδικές τροφές που περιέχουν καρότα και πατάτες υπάρχει ένας εν δυνάμει κίνδυνος υπέρβασης της ανεκτής ημερήσιας πρόσληψης νικελίου!

Οριοθέτηση

Η ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών προτείνει την άμεση διενέργεια τοξικολογικής μελέτης και την οριοθέτηση νικελίου και χρωμίου στα τρόφιμα, κάτι που σήμερα δεν προβλέπεται από τη νομοθεσία.

Ζητούν ακόμη να επαναξιολογηθεί η χρήση της αγροτικής γης, με δεδομένο ότι, όπως αναφέρουν στην έκθεση, τα τρόφιμα βολβοί απορροφούν εκτενώς βαρέα μέταλλα.

Γίνεται ακόμη εμφανές ότι μέσω του Ασωπού τίθεται σε κίνδυνο και η υγεία κάθε ελληνικού νοικοκυριού που καταναλώνει εδώ και χρόνια προϊόντα που παράγονται στην περιοχή και κυρίως πατάτες, καρότα άλλα και αναψυκτικά που εμφιαλώνονται με νερό από το καρκινογόνο ποτάμι.

Η πολιτεία γνωρίζει εδω και χρόνια αλλα... αγρόν ηγόραζε!

Η ευθύνη της πολιτείας είναι τεράστια αφού δεν προέβη σε κανένα μέτρο, ούτε καν πρόληψης ενώ:

Γνώριζε εδώ και μισή δεκαετία τουλάχιστον το πρόβλημα ρύπανσης του Ασωπού και τον άμεσο κίνδυνο επιμόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα.

Γνώριζε εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια τις μετρήσεις του ΙΓΜΕ που έγιναν στην πεδιάδα της Θήβας και οι οποίες δημοσιεύτηκαν στο παρελθόν από την «Η» ότι έχει επιμολυνθεί με εξασθενές χρώμιο ο υδροφόρος ορίζοντας.

Παρ' όλα αυτά, το υπουργείο Περιβάλλοντος μόλις πριν λίγους μήνες ανακοίνωσε κάποια μέτρα για τη συμμόρφωση των βιομηχανιών στον Ασωπό, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης δεν έχει προχωρήσει στην παραμικρή δράση, το υπουργείο Υγείας δεν έχει προχωρήσει σε εκπόνηση επιδημιολογικής μελέτης και η μόνη που έγινε είναι μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης (Πρόληψις), η οποία, όμως, μέτρησε το πόσοι πέθαναν από καρκίνο και όχι πόσοι κινδυνεύουν να αναπτύξουν οποιαδήποτε ασθένεια από τα επιμολυσμένα τρόφιμα και νερό.

Μάλιστα η εκπόνηση της μελέτης έγινε με κρατικά χρήματα (500.000 ευρώ μέσω του ΚΕΛΠΝΟ) άλλα όχι με κρατική αιγίδα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έχει και νομική αξία για τους κατοίκους της περιοχής!